Kończyna dolna
Spis treści
Kończyna dolna
Alloplastyka stawu kolanowego
Alloplastyka stawu skokowego
Artroskopia stawu kolanowego
Artroskopia stawu skokowego
Rekonstrukcja więzadła krzyżowego
Choroba Perthesa
Dysplazja stawu biodrowego
Paluch koślawy
Stopa końsko szpotawa wrodzon
Stopa płaska, stopa płasko-koślawa
Neuro-mięśniowe deformacje stóp
Wszystkie strony

Alloplastyka stawu biodrowego (endoproteza biodra)

(endoprotezoplastyka biodra, sztuczny staw biodrowy)

 

Jedyną skuteczną metodą leczenia zaawansowanej  choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego jest jego alloplastyka, czyli operacyjna wymiana na sztuczny staw - endoprotezę.

Przy dzisiejszym stanie medycyny, jest to zabieg bezpieczny dla chorego, a zarazem jego efekt leczniczy jest „błyskawiczny” pacjent natychmiast zostaje uwolniony od dolegliwości bólowych, związanych z chorym stawem i uzyskuje znaczną poprawę ruchomości w operowanym stawie.

Po zabiegu alloplastyki stawu biodrowego nie ma właściwie żadnych ograniczeń co do późniejszej aktywności fizycznej i pracy zawodowej. Nasi pacjenci po alloplastykach biodra wykonują praktycznie wszystkie zawody, także prace fizyczne, są przewodnikami górskimi, jeżdżą na nartach, rowerze, konno, a nawet skaczą na spadochronie.

Aktualnie istnieje wiele typów i modeli endoprotez stawu biodrowego. Niezależnie od producenta i modelu endoprotezy, wszystkie współcześnie stosowane w nowoczesnych szpitalach endoprotezy są dobre i bezpieczne dla pacjenta i posiadają odpowiednie atesty.

Właściwy typ endoprotezy dla danego chorego wstępnie zostanie ustalony po dokładnym badaniu klinicznym oraz ocenie badań dodatkowych (głównie zdjęcia rentgenowskie, czasem tomografia komputerowa), jednak ostateczna decyzja zostaje podjęta w trakcie zabiegu operacyjnego.

WSKAZANIA:

-  choroba zwyrodnieniowa stawu o różnej etiologii

- idiopatyczna

- pourazowa

- wtórna (po przebytych schorzeniach stawu biodrowego)

- w przebiegu chorób reumatycznych

 

PRZECIWWSKAZANIA:

-  zły stan ogólny (poważne schorzenia innych układów i  narządów)

-  czynne ogniska infekcyjne

-  choroba zakrzepowo-zatorowa

- rozległe żylaki kończyn dolnych

- duża otyłość

 

PRZYGOTOWANIE DO ZABIEGU OPERACYJNEGO

Niezbędne wymagania przed zabiegiem operacyjnym:

  1. Cykl szczepień przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby, ze względu na fakt że zabieg wykonywany jest  w większości przypadków w trybie planowym. Szczepienia (ewentualne doszczepienie) zleca lekarz rodzinny
  2. Konsultacja lekarza rodzinnego o braku przeciwwskazań do leczenia operacyjnego, oraz ewentualnych zaleceniach terapeutycznych na czas pobytu w Klinice. Lekarz rodzinny ma chorego pod swoją stałą opieką, natomiast  w trakcie pobytu krótkiego pobytu chorego w Klinice niemożliwe jest prawidłowe ustalenie leczenia schorzeń przewlekłych np. nadciśnienia tętniczego czy cukrzycy.
  3. Konsultacje specjalistyczne  o braku przeciwwskazań do leczenia operacyjnego oraz ewentualnych zaleceniach terapeutycznych na czas pobytu w Klinice – jeżeli chory leczy się specjalistycznie (diabetolog, kardiolog, reumatolog, chirurg naczyniowy – jeżeli chory ma żylaki kończyn dolnych)
  4. Odstawienie niektórych pobieranych leków (w porozumieniu z lekarzem prowadzącym !!!), dotyczy to zwłaszcza preparatów  przeciwzakrzepowych i niesterydowych leków przeciwzapalnych.
  5. Konsultacja stomatologiczna (wykluczenie przewlekłych ognisk zapalnych w obrębie jamy ustnej)

Tydzień przed zabiegiem chory jest proszony o zgłoszenie się do Kliniki w celu konsultacji anestezjologicznej,  w celu ustalenia ewentualnych przedzabiegowych zaleceń anestezjologicznych.

 

ZABIEG OPERACYJNY

- Znieczulenie: ogólne lub podpajęczynówkowe lub zewnątrzoponowe.

- Ułożenie pacjenta na stole operacyjnym  zależy od dojścia operacyjnego. Pacjent leży boku (na zdrowym biodrze lub na plecach)

- Czas zabiegu wynosi orientacyjnie od ok. 1 – 3 godzin w przypadku alloplastyki pierwotnej, w zależności od warunków technicznych, dojścia operacyjnego i zastosowanego implantu. W przypadku alloplastyki rewizyjnej (wymiana endoprotezy) może być znacznie dłuższy

- Strata krwi i transfuzja: wynosi średnio ok. 600 ml. Około 25% chorych wymaga przetoczenia krwi w okresie okołooperacyjnym.

 

OKRES POOPERACYJNY I REHABILITACJA POZABIEGOWA

Bezpośrednio po zabiegu operacyjnym pacjent trafia na pooperacyjny Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii, gdzie przebywa najczęściej do następnego dnia i przekazania na oddział macierzysty.

Pionizacja i rozpoczęcie chodzenia ( z pomocą rehabilitacji) wdrażane jest od następnej doby po zabiegu i już wtedy operowany może w pełni obciążać operowaną kończynę.

Usunięcie drenów pooperacyjnych w 2-3 dobie po zabiegu, usunięcie szwów lub klamerek w 10 dobie po zabiegu.

Wypis do domu najczęściej w 5-12 dobie po zabiegu, obowiązkowe badanie kontrolne w Klinice 6 tygodni po operacji – do tego czasu konieczna jest kontynuacja profilaktyki przeciwzakrzepowej.

Po alloplastyce biodra w 98% nie jest konieczna żadna specjalistyczna rehabilitacja. Najlepszą rehabilitacją jest powrót do normalnego trybu życia, aktywności fizycznej i zawodowej

Powrót do pracy może nastąpić najczęściej po 6 tygodniach  – 3 miesięcy, w zależności od wykonywanej pracy

Szczegółowe postępowanie pooperacyjne ustala lekarz prowadzący w odniesieniu do konkretnego chorego.

 

TYPY  ENDOPROTEZ

Jeszcze raz chcemy podkreślić, że odpowiedni typ implantu dobiera do chorego lekarz prowadzący leczenie.  Nie ma endoprotez złych, natomiast zdarzają się źle dobrane.

Podstawową zasadą w endoprotezoplastyce jest to, że zabieg powinien być wykonywany w wyspecjalizowanym ośrodku (najlepiej ortopedycznym, wykonywującym tylko zabiegi planowe), przez wykwalifikowany i doświadczony personel.

Konieczne jest posiadanie kompletu specjalistycznych narzędzi, niezbędnych do implantacji danego typu endoprotezy oraz banku implantów, zabezpieczających odpowiednie ilości endoprotez w pełnym zakresie rozmiarów.

 

Endoproteza całkowita (totalna) – (THR -Total Hip Replacement)

Aktualnie najczęściej stosowany ( i poznany , z najdłuższym okresem obserwacji ) typ implantu biodrowego. Zabieg operacyjny polega na resekcji głowy i szyjki kości udowej, opracowaniu (rozwierceniu) łoża pod panewkę i implantacji trzpienia endoprotezy do trzonu kości udowej oraz panewki do kości biodrowej.

Konstrukcja endoprotezy:

Typowa endoproteza jest modularna i składa się z trzpienia, głowy i panewki.

Elementy endoprotezy cementowej mocowane do kości są z użyciem cementu kostnego, elementy endoprotezy bezcementowej  w trakcie  zabiegu  mocowane są „na wcisk” (wbijane) lub wkręcane, a następnie przyrastają się do kości, dlatego pokryte są substancjami umożliwiającymi przyrośnięcie się implantów do kości –mikroporowy stop tytanu lub kryształki hydroksyapatytu.

Trzpień endoprotezy bezcementowej wykonany jest z tytanu, dodatkowo pokryty jest mikroporowym stopem tytanu lub hydroksyapatytem.

Kształt trzpienia i sposób jej implantacji jest związany z konkretnym modelem i technologią opracowaną przez konstruktora implantu.

Trzpienie produkowane są w różnych wielkościach dostosowanych do rozmiaru i kształtu kości udowej. Trzpienie mogą być uniwersalne (taki sam do prawego i lewego uda) oraz tzw. anatomiczne, uwzględniające specyficzny kształt kości  - prawe i lewe.

 

Panewka endoprotezy cementowej wykonana jest z polietylenu o wysokiej gęstości (HDPE) .

Panewka endoprotezy bezcementowej wykonana jest z tytanu i pokryta mikroporowym stopem tytanu lub hydroksyapatytem. Może być wkręcana (ma na zewnątrz gwint) lub wbijana (press-fit), czasami stosowane są dodatkowe elementy mocujące – kolce, śruby. Panewki występują oczywiście w różnych rozmiarach w celu dostosowania do konkretnego przypadku

Wkład panewki endoprotezy bezcementowej może być polietylenowy (HDPE), ceramiczny lub metalowy (stop kobaltowo-chromowy). Wkłady polietylenowe mogą być asymetryczne w celu nadbudowania  ubytku panewki np. w przypadku biodra dysplastycznego. Wielkość wkładu panewki musi być dostosowana do wielkości panewki i wielkości głowy endoprotezy.

Głowa endoprotezy może być wykonana z metalu (stop kobaltowo-chromowy) lub ceramiki.

Najczęstsze średnice  głów to 24 mm, 28 mm, 32 mm i 36 mm, produkowane są  w kilku rozmiarach (długościach szyjki) w celu umożliwienia regulacji długości kończyny i stabilności stawu).

Możliwe konfiguracje głowa/panewka: metal–HDPE, ceramika-ceramika, metal-metal, ceramika-HDPE. Nie zaleca się łączyć ceramiki z metalem.

 

Endoproteza przynasadowa  (krótki trzpień)

Różnica w stosunku do endoprotezy całkowitej polega na innej konstrukcji trzpienia (bezcementowego) który jest znacznie krótszy. Technika operacyjna wymaga mniejszej resekcji szyjki kości udowej, przez co jest ona oszczędzana. Sposób przygotowania łoża pod panewkę i stosowane panewki są takie same jak w przypadku endoprotezy całkowitej.

Podstawowym wskazaniem do zastosowanie tego typu endoprotezy są ludzie młodzi ze względu na mniejszą ingerencję w kość udową co jest korzystne przy ewentualnej konieczności wymiany endoprotezy w przyszłości (realloplastyka).

 

Endoproteza powierzchniowa (kapoplastyka) (HR – Hip Resurfacing)

Konstrukcja implantu polega na jeszcze większym zaoszczędzeniu uda – frezuje się tylko powierzchnię stawową głowy i na nią nasadza się implant (kapa) mocowany na cemencie kostnym. Łoże pod panewkę  jest opracowywane tak samo jak przy endoprotezie całkowitej, panewka jest jednoczęściowa, wbijana (press-fit), nieco większa niż przy typowej panewce.

Podstawowym wskazaniem do zastosowanie tego typu endoprotezy są ludzie młodzi ze względu na mniejszą ingerencję w kość udową co jest korzystne przy ewentualnej konieczności wymiany endoprotezy w przyszłości (realloplastyka).  Zaletą tego typu endoprotezy jest większy zakres ruchu (ze względu na dużą głowę – i przez to też mniejsze ryzyko zwichnięcia endoprotezy).

 

Endoprotezy rewizyjne

Pozwalają na wymianę endoprotezy w przypadku jej obluzowania (lub uszkodzenia któregoś z jej elementów). Konstrukcja implantów pozwala na odpowiednią stabilizację implantu i uzupełnienie ewentualnych ubytków kostnych.

 


POWIKŁANIA  PO ALLOPLASTYCE

Z każdym zabiegiem operacyjnym związane jest ryzyko powikłań. Prawidłowe przygotowanie do zabiegu pozwala na praktyczne wyeliminowanie powikłań ogólnych, stąd też opracowany przez nas system przygotowania do zabiegu.

Typowe śródoperacyjne powikłania, związane z alloplastyką to nieprawidłowa implantacja endoprotezy, pęknięcie trzonu uda, zwichnięcie endoprotezy oraz porażenie nerwu kulszowego.

Doświadczony zespól operujący oraz prawidłowa technika operacyjna pozwalają na zminimalizowanie ryzyka tych powikłań. Ze względu na stosowane dojście operacyjne (przednio-boczne i przednie międzymięśniowe) ryzyko zwichnięcia endoprotezy oraz porażenia nerwu kulszowego (przez ucisk hakiem odsłaniającym pole operacyjne) jest minimalne.

Infekcje

Wczesne – są praktycznie wyeliminowane przez ścisłe postępowanie na bloku operacyjnym oraz w okresie pooperacyjnym (zasady sterylizacji, jednorazowe materiały,  nowoczesne środki odkażające, specjalna konstrukcja sal operacyjnych itp.)

Późne – nie związane z samym zabiegiem  – musimy pamiętać , że endoproteza to duże ciało obce i w jej otoczeniu łatwo mogą osiąść bakterie znajdujące się w ustroju (niewyleczone zęby, infekcja dróg moczowych). Dlatego należy zwalczać wszelkie potencjalne ogniska infekcji w organizmie.

Zwichnięcie endoprotezy – może być spowodowane urazem,  nieprawidłową implantacją implantu, uszkodzeniem aparatu mięśniowego stabilizującego biodro. Najczęściej  zwichniętą endoprotezą udaje się nastawić w znieczuleniu nieoperacyjnie, czasem konieczne jest zastosowanie gipsu unieruchamiającego na ok. 3 tygodnie.  W przypadku gdy zwichnięcia nie można nastawić nieoperacyjnie, konieczna jest repozycja na otwarto – wtedy można też wymienić lub skorygować położenie elementów implantu.

Obluzowanie endoprotezy – po pewnym okresie użytkowania może dojść do obluzowania endoprotezy. Aktualnie czas przeżycia endoprotezy oblicza się na średnio 15-20 lat, minimum 10. Na czas przeżycia endoprotezy największy wpływ mają czynniki osobnicze. W przypadku obluzowania endoprotezy konieczny jest zabieg rewizyjny – wymiany całej endoprotezy lub jej elementu. Im wcześniej operację rewizyjną się wykona, tym uszkodzenia kości są mniejsze i mniejsza rozległość zabiegu.

Metaloza i reakcje alergiczne

Cząsteczki metalu, z którego wykonana jest endoproteza mogą przenikać do okolicznych tkanek. U niektórych chorych może to wywołać odczyn zapalny. Stopień zjawiska zależy od osobniczych skłonności danego chorego. W przypadku nasilonych objawów metalozy może być niezbędny zabieg rewizyjny.

Niektórzy chorzy mogą być uczulenie na składniki stopów metali, z których wykonane są implanty. W przypadku  wystąpienia w przeszłości  alergii na metale, wskazane jest wykonanie testów uczuleniowych, które pozwolą określić na jakie metale jest chory uczulony. W takim przypadku konieczne jest zastosowanie endoprotezy wykonanej bez użycia tych metali lub pokrytej specjalną warstwą ochronną.

 

Każdy szpital wykonujący endoprotezoplastyki musi mieć możliwość leczenia powikłań (specjalistyczne implanty i narzędzia), co pozwala na ograniczenie ich skutków w przypadku ewentualnego ich wystąpienia.

 

Najczęściej zadawane pytania (FAQ -  Frequently Asked Questions)

1. Jak  długo wytrzymuje endoproteza?

Przeżywalność współczesnych implantów aktualnie wynosi ok. 10-20 lat.  Zależy od wielu czynników - najbardziej od osobniczych uwarunkowań danego chorego (wiek, tryb życia, jakość tkanki kostnej, stopień zaawansowania zmian chwili zabiegu).  Uszkodzenia dotyczą wyjątkowo samego implantu – najczęściej mamy do czynienia ze zjawiskiem zaniku kości w miejscu kontaktu z implantem, co doprowadza do obluzowania endoprotezy.

2. Mam 45 lat i bardzo silne bóle biodra z ograniczeniem ruchomości z powodu zwyrodnienia. W jakim wieku mogę mieć wykonany zabieg wszczepienia sztucznego stawu?

Aktualnie decyzję o alloplastyce podejmuje się kierując stanem chorego i jego dolegliwościami, nie ma w zasadzie żadnych granic wiekowych. Najważniejsze jest, jakie korzyści przyniesie zabieg choremu. Zbyt długie zwlekanie z operacją powoduje narastanie deformacji stawu i okolicznych tkanek (przykurcze mięśni, ścięgien) co może być nieodwracalne i rzutować na końcowy efekt zabiegu.

3. Jaka endoproteza jest najlepsza?

Wszystkie stosowane endoprotezy są dobrej jakości i posiadają odpowiednie atesty.  Istotne jest, aby dobrać odpowiedni typ endoprotezy dla danego chorego. Wstępnie jest dobierany na podstawie badania klinicznego i wykonanych zdjęć rtg. Ostateczna decyzja jest zwykle podjęta w trakcie operacji.

4. Czy po zabiegu wszczepienia endoprotezy konieczna jest długa rehabilitacja i czy wskazane jest leczenie sanatoryjne?

U większości chorych po endoprotezie stawu biodrowego specjalistyczna rehabilitacja i leczenie sanatoryjne nie są potrzebne – chory może funkcjonować zupełnie normalnie.

5. Czy w innych krajach dostępne są lepsze endoprotezy biodra?

W Polsce aktualnie dostępne są wszystkie implanty, takie same jak w innych krajach. Nie ma endoprotez produkowanych tylko na rynek polski.

6. Czy mogę dopłacić do lepszej endoprotezy?

Nie ma takiej potrzeby. NFZ pokrywa koszty całego leczenia, w tym także implantu, który jest dobierany do konkretnego przypadku.

7. Czy lepsza jest proteza ceramiczna czy metalowa?

Sama proteza jest zawsze wykonana z metalu, ceramiczne mogą być tylko elementy ścierające się – głowa i wkład panewki. Każdy materiał stosowany w tym celu ma swoje zalety i wady. Ceramika jest najtwardsza, ale też krucha. Utrudnione jest wykonanie małych rozmiarów wkładek i o skomplikowanych kształtach.  Polietylen jest elastyczny, pozwala na wykonanie dowolnych kształtów wkładek, ale jest najbardziej ścieralny.  Elementy cierne metalowe wykazują się największą migracją jonów metali do ustroju.

8. Czy  po zabiegu alloplastyki  będę musiał przejść na rentę?

Wręcz odwrotnie, pozwala na powrót do wykonywania pracy zawodowej.

9. Ile miesięcy po operacji będę musiał chodzić o kulach?

W przypadku typowego zabiegu alloplastyki, chory może od razu poruszać się bez kul i stawać całym ciężarem ciała na operowanej kończynie. Oczywiście w pierwszych dniach po operacji kule mogą być pomocne przy chodzeniu, ale nie są konieczne.

10. Czy posiadanie wszczepionej endoprotezy biodra powoduje problemy podczas przechodzenia przez bramki wykrywające metal na lotniskach?

Nowoczesne bramki pozwalają odróżnić implant od innych przedmiotów. Niektóre firmy dostarczają specjalne paszporty implantów w celu okazania ich odpowiednim organom, pomocne może być też karta wypisowa ze szpitala (tłumaczenie). Oczywiście żaden z dokumentów nie zwalnia z kontroli.